هوش مصنوعی در فروشگاه اینترنتی: کدام کار را بسپاریم و کدام را نه؟

به‌روزرسانی 26 آبان 1405 به قلم تحریریهٔ یوتا بازبینی فنی مهدی بشیرپور زمان مطالعه 9 دقیقه
میز بسته‌بندی یک فروشگاه اینترنتی با جعبه‌های ارسال، لباس‌های تاشده، لپ‌تاپی که فهرست محصولات و پنجرهٔ گفت‌وگو را نشان می‌دهد و گوشی با پیام مشتری؛ تصویر مفهومی هوش مصنوعی در فروشگاه اینترنتی
آنچه در این مطلب خواهید خواند

    هوش مصنوعی در فروشگاه اینترنتی بیشترین فایده را در سه کار دارد: جواب‌دادن به سؤال‌های تکراری مشتری از روی موجودی و وضعیت سفارشِ واقعی، جستجو و پیشنهاد محصول با زبان محاوره‌ای، و پیش‌نویس محتوای محصول. قیمت، بازگشت وجه و پرداخت باید دست آدم بماند. بهتر است با یک کار شروع کنید و نتیجه‌اش را بسنجید.

    این راهنما برای صاحب فروشگاه یا مدیر فروش آنلاین است که اسم ابزارهای هوش مصنوعی را زیاد شنیده و می‌خواهد بداند کدامش واقعاً به فروشگاه خودش می‌خورد. اینجا فهرست ابزار نمی‌دهیم. می‌گوییم هر کار چه داده‌ای لازم دارد، کِی ابزار آماده بس است، کِی ساخت اختصاصی می‌ارزد، و کجا خطر دارد.

    هوش مصنوعی در فروشگاه اینترنتی دقیقاً چه کارهایی می‌کند؟

    بیشتر کارهای واقعی در فروشگاه آنلاین در هفت دسته جا می‌گیرند. بعضی‌شان امروز با یک افزونه یا سرویس آماده راه می‌افتند و بعضی به اتصال عمیق به داده‌های فروشگاه نیاز دارند.

    • پاسخگوی مشتری: جواب سؤال‌هایی مثل «موجود است؟»، «کِی می‌رسد؟»، «سفارشم کجاست؟» و «سایز من کدام است؟».
    • جستجوی هوشمند: فهمیدن جستجوهایی مثل «مانتو تابستونی گشاد» یا عبارتی که با حروف لاتین تایپ شده.
    • پیشنهاد محصول: معرفی کالای مکمل یا جایگزین وقتی چیزی تمام شده.
    • محتوای محصول: پیش‌نویس توضیح، مشخصات مرتب و متن جایگزین تصویر.
    • پیگیری سفارش و سبد رهاشده: پیام یادآوری یا پاسخ به وضعیت ارسال.
    • خلاصهٔ نظرها و تیکت‌ها: اینکه مشتری‌ها از چه چیزی بیشتر شکایت دارند.
    • گزارش برای مدیر: خلاصهٔ روزانهٔ فروش، کالاهای رو به اتمام و سؤال‌های پرتکرار.

    کدام کار برای فروشگاه شما ارزش دارد؟

    جدول زیر را با یک سؤال بخوانید: داده‌ای که این کار لازم دارد، امروز در فروشگاه من مرتب و قابل‌دسترس است یا نه؟ اگر نیست، هر ابزاری بخرید جواب غلط می‌دهد.

    کاردادهٔ لازمابزار آماده کِی بس استساخت اختصاصی کِی می‌ارزدخطر اصلی
    پاسخ به سؤال‌های تکراریمتن قوانین ارسال، مرجوعی و ضمانتوقتی سؤال‌ها عمومی‌اند و به سفارش خاصی ربط ندارندوقتی جواب باید از موجودی و سفارش واقعی بیایدجواب قدیمی بعد از تغییر قوانین
    وضعیت سفارشدسترسی به سفارش‌ها و کد رهگیریکمتر؛ معمولاً اتصال لازم استوقتی حجم پیام «سفارشم کجاست» زیاد استنشت اطلاعات سفارش به آدم اشتباه
    جستجوی هوشمندمشخصات مرتب محصول (رنگ، سایز، جنس)کاتالوگ کوچک با اسم‌های روشنکاتالوگ بزرگ و مشتری‌ای که محاوره‌ای جستجو می‌کندپیشنهاد کالای ناموجود
    پیش‌نویس توضیح محصولمشخصات فنی و عکستقریباً همیشهوقتی قالب و لحن ثابت برای هزاران کالا لازم استمتن تکراری و ادعای نادرست دربارهٔ کالا
    خلاصهٔ نظرها و تیکت‌هاخروجی نظرها و پیام‌هابرای نگاه ماهانهوقتی باید هر روز به تیم برسدخطر کم؛ فقط تحلیل است
    گزارش روزانهٔ مدیرفروش، موجودی و پیام‌هاداشبورد خود فروشگاهوقتی داده در چند سیستم پراکنده استعدد اشتباه اگر منبع داده درست وصل نشود
    میز کار یک فروشگاه اینترنتی با مانیتوری که داشبورد سفارش‌ها را نشان می‌دهد، تبلتی با پیام‌های گفت‌وگو و چند بستهٔ آمادهٔ ارسال؛ تصویر مفهومی هوش مصنوعی در فروشگاه اینترنتی

    چت بات فروشگاهی از کجا جواب می‌دهد؟

    فرق اصلی یک چت بات فروشگاهی خوب با یک ربات ساده، منبع جواب است. ربات ساده چند جواب از پیش نوشته‌شده دارد و با هر سؤال کمی متفاوت گیر می‌کند. پاسخگوی هوشمند سؤال را با زبان خود مشتری می‌فهمد و جواب را از دادهٔ واقعی فروشگاه می‌آورد: موجودی همین لحظه، هزینهٔ ارسال به شهر مشتری، یا وضعیت سفارش او بعد از اینکه هویتش را تأیید کرد.

    سه قاعده را از روز اول بگذارید:

    • اگر جواب در دادهٔ فروشگاه نیست، پاسخگو باید بگوید نمی‌داند و گفت‌وگو را به همکار بدهد، نه اینکه حدس بزند.
    • اطلاعات سفارش فقط بعد از تأیید شماره یا کد سفارش نشان داده شود.
    • مشتری همیشه راهی برای حرف‌زدن با آدم داشته باشد.

    اگر می‌خواهید فرق این دو را دقیق‌تر ببینید، مقالهٔ تفاوت چت بات معمولی و پاسخگوی هوشمند را بخوانید. برای کسب‌وکاری که فقط سایت ندارد و پشتیبانی‌اش در چند کانال است، صفحهٔ چت بات سازمانی سطح‌های مختلف این کار را توضیح می‌دهد. بخش زیادی از سفارش‌های فروشگاه‌های ایرانی هم در پیام‌رسان‌ها شروع می‌شود؛ راهنمای چت بات هوش مصنوعی واتساپ و تلگرام برای همین موقعیت است.

    جستجو و پیشنهاد محصول با هوش مصنوعی چه فرقی می‌کند؟

    جستجوی معمولی فروشگاه کلمه به کلمه دنبال اسم کالا می‌گردد. مشتری ایرانی اما این‌طور جستجو نمی‌کند. می‌نویسد «کفش راحت برای پیاده‌روی زیر دو میلیون»، اسم برند را با حروف لاتین یا با غلط تایپ می‌کند، یا به جای «تی‌شرت» می‌نویسد «تیشرت». جستجوی هوشمند معنی را می‌فهمد و حتی وقتی کلمه‌ها یکی نیستند کالای درست را نشان می‌دهد.

    شرط اول این کار، فنی نیست: مشخصات محصول باید مرتب باشد. اگر رنگ یکی از کالاها در عنوان آمده، دیگری در توضیح و سومی اصلاً ثبت نشده، هیچ مدلی نمی‌تواند بگوید کدام «مشکی» است. برای همین در بیشتر فروشگاه‌ها قدم اول، مرتب‌کردن ویژگی‌هاست و هوش مصنوعی در همین مرحله هم کمک می‌کند: پیشنهاد می‌دهد کدام ویژگی از متن کدام کالا جا افتاده و آدم تأیید می‌کند.

    محتوای محصول را به هوش مصنوعی بسپاریم؟

    برای پیش‌نویس، بله. نوشتن توضیح برای صدها کالا کاری است که معمولاً عقب می‌افتد و هوش مصنوعی آن را سریع جلو می‌برد. ولی دو خطر جدی دارد. اول اینکه اگر برای همه یک الگو بدهید، متن‌ها شبیه هم می‌شوند و نه برای مشتری ارزش دارند نه برای گوگل. دوم اینکه مدل ممکن است ویژگی‌ای بنویسد که کالا ندارد، مثل «ضدآب» برای کیفی که ضدآب نیست. این یعنی مرجوعی و نارضایتی.

    روش امن این است که مدل فقط از مشخصات ثبت‌شده بنویسد، هر متن پیش از انتشار با یک نفر چک شود، و برای کالاهای پرفروش متن واقعاً اختصاصی، با تجربهٔ خود فروشگاه، نوشته شود.

    چه کارهایی را نباید به هوش مصنوعی سپرد؟

    قاعدهٔ ساده‌ای که خودمان در کار با ایجنت‌ها رعایت می‌کنیم این است: ایجنت پیش‌نویس می‌کند، آدم تصمیم می‌گیرد. در فروشگاه این کارها باید با تأیید آدم انجام شود:

    • تغییر قیمت و تعریف تخفیف یا قول تخفیف به مشتری
    • تأیید بازگشت وجه و مرجوعی
    • هر کاری با پرداخت و درگاه
    • ویرایش نهایی موجودی انبار
    • جواب به شکایت جدی یا موضوع حقوقی

    هوش مصنوعی می‌تواند برای همهٔ این‌ها پیش‌نویس آماده کند و کار را به همکار مسئول بدهد. با همین تقسیم کار، بیشترِ سرعت می‌ماند و بیشترِ خطر از بین می‌رود.

    ابزار آماده یا ساخت اختصاصی؟

    برای خیلی از فروشگاه‌های کوچک، ابزار آماده نقطهٔ شروع درستی است. اگر سؤال‌ها عمومی‌اند، کاتالوگ کوچک است و اتصال به سفارش‌ها لازم نیست، اول همان را امتحان کنید. ساخت اختصاصی وقتی می‌ارزد که یکی از این‌ها درست باشد:

    • جواب باید از موجودی، قیمت یا سفارش واقعی بیاید، نه از یک متن ثابت.
    • نرم‌افزار فروشگاه یا انبار شما اختصاصی است یا داده در چند سیستم پخش است.
    • مشتری‌ها در سایت، پیام‌رسان و تلفن سؤال می‌پرسند و می‌خواهید یک منبع جواب داشته باشید.
    • می‌خواهید مسیر پردازش داده و نگهداری آن در قرارداد مشخص باشد.

    برای ساخت اختصاصی هم لازم نیست فروشگاه را از نو بسازید. می‌شود یک لایهٔ هوش مصنوعی روی همان نرم‌افزار فعلی گذاشت که از داده‌های موجود بخواند. اگر سفارش تلفنی هم زیاد دارید، منشی تلفنی هوش مصنوعی همان منطق را روی خط تلفن می‌آورد. بازهٔ قیمت هر کدام از این قابلیت‌ها در فهرست خدمات و قیمت ایجنت‌های یوتا آمده است و منطق هزینه را هم در مقالهٔ هزینه ساخت ایجنت هوش مصنوعی باز کرده‌ایم.

    در ایران چه چیزهایی را باید جدی گرفت؟

    • فارسی محاوره‌ای و فینگلیش: پیش از خرید، سیستم را با پیام‌های واقعی مشتری‌های خودتان امتحان کنید، نه با جمله‌های رسمی و کتابی.
    • قطعی اینترنت بین‌الملل: بپرسید اگر سرویس مدل در دسترس نبود چه می‌شود. پاسخ درست این است که پیام در صف بماند، مشتری پیامک بگیرد و همکار در جریان قرار بگیرد.
    • اطلاعات شخصی مشتری: شماره، نشانی و نام پیش از پردازش حذف یا پوشیده شود و دادهٔ فروشگاه برای آموزش هیچ مدلی استفاده نشود. این‌ها را کتبی بخواهید.
    • کانال‌ها: برای بخشی از مشتری‌ها پیام‌رسان داخلی مثل بله یا پیامک از سایت مهم‌تر است. پاسخگو باید همان‌جا باشد که مشتری هست.

    یوتا این کار را چطور انجام می‌دهد و از ایجنت‌های خودمان چه یاد گرفتیم؟

    صادقانه بگوییم: هنوز کیس مشتری فروشگاهی با نام که بتوانیم اینجا معرفی کنیم نداریم. شاهد اصلی ما تجربهٔ خودمان است. ما اولین مشتری خودمان بودیم. در دفتر یوتا ایجنت‌ها پیش از هر جلسهٔ فروش سایتِ مشتری را پیش‌بررسی می‌کنند، برای مدیران گزارش وضعیت پروژه‌ها می‌سازند، سئوی سایت خودمان را به‌صورت دوره‌ای اجرا می‌کنند و پیش‌نویس پروپوزال می‌نویسند. در CRM ابری خودمان، روکا، بعد از هر تماس فروش خلاصه و قدم بعدی پیش‌نویس می‌شود و فروشنده تأیید می‌کند. یوتاپن هم محصول خود ماست؛ دروازه‌ای برای اتصال به مدل‌های زبانی با پرداخت تومانی.

    از این تجربه سه درس گرفته‌ایم که مستقیم به فروشگاه می‌خورد:

    1. با یک کار شروع کنید. ایجنتی که یک کار مشخص را خوب انجام می‌دهد، از دستیاری که قرار است همه کار بکند مفیدتر است.
    2. کیفیت جواب به کیفیت داده بسته است. ایجنت فقط به اندازهٔ داده‌ای که به آن می‌دهیم درست جواب می‌دهد؛ دادهٔ ناقص یا قدیمی یعنی جواب غلط، هر قدر هم مدل خوب باشد.
    3. تأیید آدم را حذف نکنید. وقتی ایجنت پیش‌نویس می‌کند و آدم تصمیم می‌گیرد، تیم زودتر به سیستم اعتماد می‌کند.

    «دستیار یوتا» همین حالا روی این سایت کار می‌کند و می‌توانید خودتان با آن حرف بزنید تا ببینید پاسخگوی هوشمند در عمل چه شکلی است. ما طراحی سایت فروشگاهی هم انجام می‌دهیم، پس می‌توانیم هوش مصنوعی را از اول در ساختار فروشگاه جا بدهیم یا روی فروشگاه فعلی شما اضافه کنیم. اگر سازمان بزرگ‌تری دارید و فروشگاه فقط بخشی از کار است، صفحهٔ دستیار هوشمند سازمانی مناسب‌تر است.

    چطور بفهمیم هوش مصنوعی در فروشگاه جواب داده؟

    پیش از شروع، وضع فعلی را بنویسید تا بعداً مقایسه کنید. این شاخص‌ها معمولاً کافی‌اند:

    • سهم سؤال‌هایی که پاسخگو درست جواب داد و به همکار نرسید
    • زمان اولین پاسخ به مشتری، به‌خصوص شب و روزهای تعطیل
    • تعداد جواب‌های غلط در نمونه‌گیری هفتگی
    • تعداد گفت‌وگوهایی که به سفارش ختم شد
    • تعداد تماس و پیام «سفارشم کجاست» پیش و بعد از راه‌اندازی

    اگر بعد از چند هفته این عددها بهتر نشده، مشکل را در داده یا در انتخاب کار جستجو کنید، نه فقط در ابزار.

    از کجا شروع کنیم؟

    1. پیام‌ها و تماس‌های یک ماه گذشته را مرور کنید و ده سؤال پرتکرار را بنویسید.
    2. ببینید جواب هر کدام در کدام داده است: متن قوانین، موجودی یا سفارش.
    3. یک کار را انتخاب کنید که هم پرتکرار است هم خطرش کم.
    4. مرز را مشخص کنید: کجا پاسخگو جواب می‌دهد و کجا به آدم می‌سپارد.
    5. با پیام‌های واقعی مشتری امتحان کنید، بعد راه بیندازید و هر هفته نمونه‌ای از گفت‌وگوها را بخوانید.

    اگر می‌خواهید ببینید این روش در کارهای دیگر کسب‌وکار چطور پیاده می‌شود، مقالهٔ اتوماسیون کسب و کار با هوش مصنوعی را هم ببینید.

    سؤالات متداول

    آیا هوش مصنوعی فروش فروشگاه اینترنتی را بیشتر می‌کند؟

    ممکن است، ولی تضمینی نیست. اثرش بیشتر از راه جواب سریع‌تر به مشتری، جستجوی بهتر و پیشنهاد کالای مناسب می‌آید. برای همین باید پیش و بعد از راه‌اندازی شاخص‌هایی مثل زمان پاسخ و گفت‌وگوهای منجر به سفارش را بسنجید.

    برای فروشگاه کوچک هم ارزش دارد؟

    بله، اگر با یک کار ساده شروع کنید. برای فروشگاه کوچک معمولاً پاسخ به سؤال‌های تکراری یا پیش‌نویس توضیح محصول با یک ابزار آماده کافی است. ساخت اختصاصی وقتی لازم می‌شود که جواب باید از موجودی و سفارش واقعی بیاید.

    چت بات فروشگاهی جای پشتیبان را می‌گیرد؟

    نه. سؤال‌های تکراری را جواب می‌دهد تا پشتیبان وقت بیشتری برای مشتری‌ای داشته باشد که مشکل واقعی دارد. شکایت، مرجوعی و هر چیزی که به پول مربوط است باید به آدم برسد.

    روی ووکامرس یا نرم‌افزار فروشگاهی فعلی من هم کار می‌کند؟

    معمولاً بله. روی WooCommerce و بیشتر نرم‌افزارهای فروشگاهی می‌شود از راه افزونه یا اتصال به داده‌ها یک لایهٔ هوش مصنوعی اضافه کرد. امکان دقیق آن به این بستگی دارد که نرم‌افزار شما چه راهی برای خواندن سفارش‌ها و موجودی می‌دهد.

    اطلاعات مشتری‌های فروشگاه امن می‌ماند؟

    در کار یوتا، اطلاعات شخصی پیش از پردازش حذف یا پوشیده می‌شود، داده برای آموزش هیچ مدلی استفاده نمی‌شود و مسیر پردازش در قرارداد نوشته می‌شود. برای دادهٔ حساس مسیر پردازش داخل ایران هم هست که کیفیت پایین‌تری دارد.

    هزینهٔ هوش مصنوعی برای فروشگاه اینترنتی چقدر است؟

    به کاری که انتخاب می‌کنید و میزان اتصال به داده‌ها بستگی دارد. بازهٔ قیمت هر قابلیت، مثل پاسخگوی هوشمند یا لایهٔ هوش مصنوعی روی نرم‌افزار موجود، در فهرست قیمت ایجنت‌های یوتا آمده است.

    تحریریهٔ یوتا
    نوشتهٔ تحریریهٔ یوتا

    تیم محتوای یوتا؛ مطالب را کارشناسان طراحی سایت، برنامه‌نویسی و سئوی یوتا در تبریز می‌نویسند.

    بازبینی فنی توسط مهدی بشیرپور، مدیرعامل یوتا و توسعه‌دهندهٔ ارشد

    ارسال دیدگاه

    درخواست مشاوره رایگان